In de warmtetransitie wordt vaak gedacht in grootschalige oplossingen, zoals hoge temperatuur warmtenetten of volledig elektrische systemen. Maar wat als die oplossingen niet passen bij de praktijk van bestaande wijken of vastlopen door netcongestie? In de nieuwste aflevering van Warmte Werkt spreken we met Hubert Bloemen, directeur en medeoprichter van De Warmte Maatschappij. Hij ontwikkelde samen met woningcorporaties een alternatief: een modulair warmtesysteem op basis van zeer lage temperatuur.
De aanleiding: bestaande bouw vraagt om andere oplossingen
De Warmte Maatschappij ontstond vanuit een concrete vraag van woningcorporaties. In variantenstudies naar verduurzaming van bestaande woningen bleek dat geen van de gangbare oplossingen voldeed: ze waren te duur, technisch niet passend of liepen vast op het elektriciteitsnet.
Vooral in de bestaande bouw is dat een terugkerend probleem. Bewoners stappen niet over als de kosten hoger zijn dan gas, en grootschalige individuele oplossingen zorgen al snel voor netcongestie. Tegelijkertijd zijn grote warmtenetten niet altijd haalbaar, bijvoorbeeld door het ontbreken van een geschikte warmtebron of de benodigde schaal.
Een alternatief: zeer lage temperatuur en lokaal oogsten
De oplossing van De Warmte Maatschappij is een warmtenet op basis van zeer lage temperatuur (ZLT). In plaats van warmte centraal op te wekken en te transporteren, wordt warmte lokaal in de wijk gewonnen, bijvoorbeeld uit de bodem, buitenlucht of PVT-panelen.
De distributie vindt plaats met water van ongeveer 10 tot 12 graden. In de woningen zorgen individuele warmtepompen voor de benodigde temperatuur voor verwarming en tapwater.
Wat deze aanpak onderscheidt, is dat niet alleen naar warmte wordt gekeken, maar naar het hele energiesysteem. Door slim te sturen op elektriciteitsgebruik, opslag en timing wordt het systeem afgestemd op de beschikbare netcapaciteit.
Netcongestie slim omzeilen
In veel projecten vormt netcongestie een harde grens. De aanpak richt zich juist op het slim omgaan met die beperking.
Door warmte op momenten van lage elektriciteitsvraag te produceren en tijdelijk op te slaan, wordt de vraag naar elektriciteit uitgesmeerd. Bewoners merken hier niets van, maar het voorkomt piekbelasting op het net.
Begin klein, groei modulair
Een belangrijk kenmerk van deze aanpak is de schaalbaarheid. Projecten starten klein, vanaf ongeveer 40 woningen, en kunnen daarna stap voor stap worden uitgebreid.
In Hilversum begon het project met een kleine pilot en is inmiddels opgeschaald naar grotere aantallen woningen in dezelfde wijk. Door te werken met modulaire veldkasten kunnen telkens nieuwe clusters worden aangesloten.
Ook voor draagvlak werkt deze aanpak goed. Door klein te beginnen en resultaten zichtbaar te maken in de wijk, groeit het vertrouwen onder bewoners.
Samenwerken met corporaties en gemeenten
De aanpak is sterk ontwikkeld in samenwerking met woningcorporaties. Zij fungeren als startmotor, onder andere door hun uniforme woningbezit en georganiseerde besluitvorming.
Belangrijk is dat de propositie aantrekkelijk genoeg is voor bewoners. In de praktijk betekent dit dat minimaal 70% van de bewoners moet instemmen met de overstap.
In wijken met particulier bezit speelt de gemeente vaak een grotere rol, bijvoorbeeld in de regie of communicatie. Ook energiecoöperaties kunnen hierin een rol vervullen.
Lessen voor de praktijk
Uit de ervaringen van De Warmte Matschappij komen een aantal duidelijke lessen naar voren:
- Denk integraal: kijk naar warmte, elektriciteit en systeemsturing als één geheel
- Begin op tijd: veel projecten lopen vast doordat oplossingen te laat worden verkend
- Start klein en schaal op: werk met behapbare clusters en breid daarna uit
- Zorg voor een goede propositie: zonder betaalbaarheid geen draagvlak
Vooruitblik: opschaling en publiek aandeel
De komende jaren staat in het teken van opschaling. De Warmte Maatschappij werkt inmiddels aan projecten met duizenden woningen en onderzoekt een publiek aandeel om verdere groei mogelijk te maken.
De ambitie groeit snel, niet alleen bij het bedrijf zelf, maar ook bij gemeenten en corporaties die zoeken naar oplossingen die passen binnen de grenzen van het energiesysteem.
Benieuwd naar het hele gesprek met Hubert Bloemen? Luister de volledige aflevering van Warmte Werkt via Spotify of bekijk de podcast op YouTube.
