Drie maanden geleden keken we mee met de voorbereiding van een eerste informatiebijeenkomst over een aardgasvrij Zuiderloo. Op donderdag 4 juni werd die bijeenkomst werkelijkheid: in Cultuurkoepel Heiloo werden buurtbewoners geïnformeerd en was er nadrukkelijk ruimte voor het gesprek. Hoe is de bijeenkomst verlopen? En wat kunnen andere gemeenten hiervan leren?
Zuiderloo is een relatief nieuwe wijk met veel goed geïsoleerde woningen. Een warmtepomp is hier vaak technisch en financieel kansrijk. Dat betekent nog niet dat de wijk vanzelf in beweging komt. Voor andere gemeenten levert Zuiderloo zes duidelijke lessen op:
- Begin bij het beslismoment van bewoners.
Voor veel bewoners wordt aardgasvrij pas concreet als de cv-ketel vervangen moet worden. Probeer bewoners bewust te maken van de technische levensduur van hun cv-ketel. Zo geef je bewoners bedenktijd en voorkom je dat bewoners automatisch opnieuw voor vijftien jaar een cv-ketel aanschaffen. - Werk met herkenbare woningclusters.
Bewoners willen weten wat de overstap betekent voor hún woning. Voorbeeldadviezen per woningtype maken de stap concreter dan algemene informatie over de wijk. - Zet lokale energiecoöperaties vóór in de zaal.
Heiloo Energie heeft het vertrouwen van de gemeenschap. Een gezamenlijke boodschap van gemeente, energiecoöperatie en ervaringsdeskundige bewoners werkt sterker dan alleen een gemeentelijke afzender. - Combineer techniek met andere thema’s.
Naast warmtepompen was er ook ruimte voor wooncomfort, biodiversiteit en vergroening. Dat maakt het onderwerp breder, lichter en herkenbaarder. - Eén brief is niet genoeg.
Een huis-aan-huisbrief blijft nuttig, maar bereikt niet iedereen. Jongere huishoudens en drukke gezinnen vragen om andere vormen: persoonlijker, kleiner, online of via buurtbewoners. - Sluit aan bij wat bewoners nú bezighoudt.
Salderen, zonnepanelen, batterijen, installateurs en energierekeningen zijn vaak concretere ingangen dan het abstracte begrip “aardgasvrij”.
Wat betekent dit voor mijn huis?
Tijdens de bijeenkomst blijkt dat bewoners vooral houvast zoeken. Wat kost een warmtepomp ongeveer? Hoe weet ik welke investering verstandig is? Hoe ziet een buitenunit eruit? En hoe denkt de welstandscommissie mee als bewoners aan duurzaamheidseisen willen voldoen?
Ook praktische drempels komen langs. Een bewoner vertelt dat aannemers soms niet eens komen om een put te slaan voor een bodemwarmtepomp: te duur, te ingewikkeld of niet aantrekkelijk genoeg voor een particuliere opdracht. Bewoners willen dus niet alleen ambitie horen, maar willen vooral weten wat in de praktijk wél en niet lukt.
De gemeente benadrukt dat volledig aardgasvrij niet voor iedereen direct hoeft. Een hybride warmtepomp kan ook een tussenstap zijn. Zo verschuift het gesprek van “iedereen moet meteen van het gas af” naar: welke stap past bij mijn woning op dit moment?
Bewoners reageren enthousiast wanneer experts vertellen dat warmtepompen vaak ook kunnen koelen. Met steeds warmere zomers raakt de warmtepomp daarmee niet alleen aan klimaatbeleid, maar ook aan wooncomfort.
Van moeten naar meedoen
Tussen de presentaties door wordt duidelijk dat de warmtetransitie vaak niet begint bij techniek, maar bij gevoel. “Een paar jaar geleden was de boodschap van de overheid duidelijk: we moeten allemaal van het gas af. Dat beangstigt mij persoonlijk wel een beetje”, vertelt een bewoner. Niet omdat hij tegen verduurzaming is; hij wil graag meedoen. Maar het woord “moeten” schuurt.
Een andere bewoner is juist al verder. Na de zomer gaat zijn woning volledig over op een all-electric warmtepomp. Hij kwam niet om overtuigd te worden, maar om te horen wat de gemeente met de wijk van plan is. “Er is gewoon heel veel informatie. Als leek zie je door de bomen het bos niet”, zegt hij.
Vóór de nieuwe cv-ketel
Juist timing is in Zuiderloo belangrijk. Veel woningen zijn technisch al geschikt of bijna geschikt voor een warmtepomp. Daarom wil de gemeente bewoners bereiken voordat hun cv-ketel aan vervanging toe is.
“Denk er dan eerst drie keer over na of een warmtepomp misschien niet al meteen de beste keuze is,” zegt projectleider Tim Lommerse. De gemeente wil de wijk daarom verder opdelen in clusters van vergelijkbare woningen. Met voorbeeldrapporten kunnen bewoners straks beter zien welke stappen logisch zijn voor hun woningtype.
Vertrouwen via Heiloo Energie
Een belangrijke les uit Zuiderloo zit in de samenwerking met Heiloo Energie. De energiecoöperatie heeft een stevige positie in de gemeenschap; energiecoaches wonen zelf in Heiloo en komen bij bewoners aan de keukentafel.
Tijdens deze bijeenkomst werd de presentatie voor het eerst echt samen met de energiecoöperatie gedaan. Dat smaakt naar meer, vertelt Lommerse achteraf: “Eigenlijk hadden we meteen het idee: dit moeten we standaard op deze manier doen.”
Een geloofwaardige afzender is dus belangrijk. Maar misschien net zo belangrijk zijn de thema’s die worden aangesneden. Bijeenkomsten van Heiloo Energie over salderen, opwek en batterijen trekken meer bezoekers. Dat zijn onderwerpen die bewoners direct raken. De les: koppel het grotere verhaal van aardgasvrij wonen aan vragen die bewoners nú hebben.
Wie bereik je niet?
De bewoners die kwamen, stelden inhoudelijke vragen. Niemand stelde echter de richting naar aardgasvrij als geheel ter discussie.
Toch was de opkomst lager dan gehoopt. In totaal kwamen er tegen de vijftig bezoekers. Zuiderloo heeft relatief veel nieuwbouw en jonge gezinnen. Die groep komt minder vanzelfsprekend naar een informatieavond, niet per se uit desinteresse, maar uit tijdgebrek
Ook Jan Jorna, voorzitter van Heiloo Energie, herkent dat. “Er komen weinig jongvolwassenen naar onze bijeenkomsten,” zegt hij. “Ik heb laatst gevraagd aan mijn dochter of ze een groepsapp kon starten met vrienden van haar, over energie. Hopelijk planten we zo ook bij die doelgroep een zaadje.”
Volgens Pieter de Vries, programmaleider Klimaat bij de BUCH, is het belangrijk om ervaringen zoals deze actief te delen. “We kunnen elkaar ondersteunen door te laten zien wat wel én niet werkt. Het wiel hoeft echt niet altijd opnieuw uitgevonden te worden.”
In Zuiderloo is het gesprek begonnen. De volgende stap is om dat gesprek dichter naar woningen, straten en beslismomenten van bewoners te brengen: daar waar de warmtetransitie concreet wordt.
In de serie ‘Richting de aardgasvrije wijk’ volgen we hoe de BUCH (Bergen, Uitgeest, Castricum en Heiloo) de warmtetransitie op wijkniveau vormgeeft. Welke keuzes maken zij in participatie en communicatie? Hoe organiseren zij samenwerking in de wijk? En welke lessen kunnen we vanuit de BUCH delen met anderen? In de wijk zal duidelijk worden wat de warmtetransitie in de praktijk betekent.
